Luật sư giỏi tư vấn thủ tục bảo lĩnh trong tố tụng hình sự

Trong thực tiễn hành nghề luật sư, Văn phòng luật sư Thiên Định thường hay nhận được yêu cầu luật sư tư vấn thủ tục bảo lĩnh trong tố tụng hình sự của quý khách hàng có liên quan đến việc làm thế nào để người thân đang bị cơ quan tiến hành tố tụng bắt tạm giam được tại ngoại? Đây là vấn đề rất quan trọng bởi cổ nhân có câu “Nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại”, cho thấy sự quý giá của tự do mà chỉ những người đã trải qua cảnh bị giam cầm mới thấu hiểu. Khi tiếp xúc với thân chủ đang bị tạm giam, chúng tôi luôn nhận thấy khát khao được trở về cuộc sống đời thường của họ càng nhanh càng tốt khi cuộc sống hàng ngày bỗng chốc bị đảo lộn hoàn toàn, hàng ngày họ luôn phải đối diện với song sắt của trại giam trong bốn bức tường bê tông lạnh lẽo khiến cho thời gian trôi qua thật não nề và chậm chạp.
Để thay thế biện pháp ngăn chặn tạm giam, pháp luật có quy định về biện pháp bảo lĩnh để người bị tạm giam được tại ngoại nếu đáp ứng đủ điều kiện do luật định. Vậy, để bảo lĩnh người đang bị tạm giam thì cần phải có điều kiện và thủ tục gì, thực hiện tại cơ quan nào?
Điều 92 của Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định về bảo lĩnh như sau:
1/. Bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn để thay thế biện pháp tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và nhân thân của bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án có thể quyết định cho họ được bảo lĩnh.
2/. Cá nhân có thể nhận bảo lĩnh cho bị can, bị cáo là người thân thích của họ. Trong trường hợp này thì ít nhất phải có hai người. Tổ chức có thể nhận bảo lĩnh cho bị can, bị cáo là thành viên của tổ chức mình. Khi nhận bảo lĩnh, cá nhân hoặc tổ chức phải làm giấy cam đoan không để bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội và bảo đảm sự có mặt của bị can, bị cáo theo Giấy triệu tập của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Toà án. Khi làm giấy cam đoan, cá nhân hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh được thông báo về những tình tiết của vụ án có liên quan đến việc nhận bảo lĩnh.
3/. Những người được quy định tại khoản 1 Điều 80 của Bộ luật này (những người có quyết ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam), Thẩm phán được phân công chủ toạ phiên toà có quyền ra quyết định về việc bảo lĩnh.
4/. Cá nhân nhận bảo lĩnh cho bị can, bị cáo phải là người có tư cách, phẩm chất tốt, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật. Việc bảo lĩnh phải có chính quyền địa phương nơi người đó cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc. Đối với tổ chức nhận bảo lĩnh thì việc bảo lĩnh phải có xác nhận của người đứng đầu tổ chức.
5/. Cá nhân hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh vi phạm nghĩa vụ đã cam đoan phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ đã cam đoan và trong trường hợp này bị can, bị cáo được nhận bảo lĩnh sẽ bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

Ngoài biện pháp bảo lĩnh ra, người đang bị tạm giam cũng có thể được tại ngoại bằng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm được quy định tại Điều 93 của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Trong thực tiễn tiến hành tố tụng, mặc dù pháp luật tố tụng hình sự quy định về hai trường hợp được thay thế biện pháp ngăn chặn tạm giam là bảo lĩnh và đặt tiền hoặc tài sản có giá trị khác để thay thế, bảo lĩnh là biện pháp thường được lựa chọn để thực hiện bởi tương đối phù hợp với tình hình chung của xã hội, về điều kiện áp dụng, thủ tục áp dụng và đối tượng áp dụng.
Để thực hiện trọn vẹn thủ tục xin bảo lĩnh cho người bị tạm giam được tại ngoại, người đứng ra bảo lĩnh là cá nhân phải có đơn được sự xác nhận của chính quyền địa phương nơi cư trú, đơn xin bảo lĩnh phải thể hiện được các thông tin:
Họ tên, địa chỉ thường trú của người bảo lĩnh;
Quan hệ với người được bảo lĩnh;
Địa chỉ để người được bảo lĩnh cư trú nếu được chấp thuận;
Lý do xin bảo lĩnh;
Cam đoan sự có mặt của người được bảo lĩnh khi cơ quan tiến hành tố tụng triệu tập;
Cam đoan thực hiện nghĩa vụ của người bảo lĩnh theo luật định.
Tuỳ thuộc vào từng giai đoạn tố tụng cụ thể mà đơn xin bảo lĩnh thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tiến hành tố tụng tương ứng. Trong giai đoạn điều tra thì thẩm quyền quyết định việc bảo lĩnh thuộc về Cơ quan điều tra, trong giai đoạn truy tố thì thẩm quyền quyết định việc bảo lĩnh thuộc về Viện kiểm sát, trong giai đoạn xét xử thì thẩm quyền quyết định việc bảo lĩnh thuộc về Toà án.
Việc nắm rõ các quy định của pháp luật có liên quan đến trình tự, thủ tục, điều kiện và thẩm quyền quyết định việc bảo lĩnh rất quan trọng, giúp cho khả năng xin thay đổi thành công biện pháp ngăn chặn được nâng cao, tạo cơ hội cho người đang bị tạm giam được tại ngoại trở về đời thường sinh hoạt cùng gia đình, cộng đồng. Việc tại ngoại đối với người đang bị tạm giam trong vụ án hình sự là rất quan trọng, ngoài vấn đề đáp ứng về nhu cầu sinh hoạt cá nhân, quan hệ gia đình ra còn một vấn đề khác rất quan trọng mà người đang bị tạm giam khó có thể thực hiện được. Đó là người được tại ngoại có thể được luật sư giỏi tư vấn luật hình sự để xác định sự thật của vụ án, tham chiếu hành vi khách quan và ý chí chủ quan cùng hậu quả đã xảy ra nếu có với cấu thành tội phạm tương ứng được quy định trong Bộ luật Hình sự. Nếu có đủ căn cứ chứng minh là vô tội thì áp dụng mọi biện pháp cần thiết và hợp pháp để thu thập, củng cố chứng cứ chuẩn bị cho quá trình tranh tụng. Nếu đã xác định là có tội thì chí ít thông qua hoạt động củng cố kiến thức pháp luật người được tại ngoại cũng tìm kiếm cơ hội thay đổi tội danh, giảm nhẹ hình phạt căn cứ theo quy định của pháp luật.
Luật sư Trần Đăng Minh